Google+
Program animacji TV

Przegląd filmowy

Nauka animacji

O animacji...

"Czerń jest tajemnicą. Światło wydo-
bywa z niej tylko fragmenty. Kino jest dla mnie spotkaniem ze światłem i mrokiem."

                                          Piotr Dumała

Polecamy wywiad z artystą w Magazynie Filmowym 4/32 (kwiecień) 2014

Animacja i plastyka

Artykuły » Animacja i plastyka

2012-10-07

Film animowany jest sztuką obrazową, przemawiającą w głównej mierze zespołem środków wizualnych. Jest ciągiem, następujących po sobie obrazów, z których każdy ma istotne znaczenie, wyłącznie jako ogniwo w pełnym łańcuchu, czytanych w kontekście obrazów poprzedzających i następujących. Oznacza to, że wyrwany z kontekstu kadr można oceniać wyłącznie z punktu widzenia atutów (bądź ich braku) artystycznych. Nie mniej jednak ocena taka jest pewnym oderwaniem od funkcji i celu jaki niesie ze sobą film i może być oceną mylącą, powierzchowną, a niekiedy niesprawiedliwą. Należy sobie zdać sprawę, z tego iż o wartości filmu świadczy pełna sekwencja kadrów, a nie wyrwany obraz przedstawiony w statycznej formie. Film jest formą określającą ruch, odbywającą się w określonym miejscu i w określonym czasie, natomiast plastyka filmowa jest zespołem zjawisk odbywających się w każdym momencie projekcji. Jak pisał Daniel Szczechura, polski reżyser i scenarzysta filmów animowanych: „Najpiękniejsza grafika jest niczym do momentu, kiedy na ekranie pojawi się ruch. Wiele środków wyrazu, stosowanych w ilustracji czy plakacie, przeniesionych do filmu, czyli pokazanych w określonym czasie, nabiera innego znaczenia, wtedy film taki wygląda jak zbiór kilkuset, ładnie zakomponowanych ilustracji, ma jednak tę wadę, że widz z trudem odbiera anegdotę. Dlatego, że wrażenia, jakie doznaje oglądając poszczególne kadry, są silniejsze od wrażeń całego ujęcia”.

Najczęstszym błędem popełnianym podczas oceny animacji jest zbyt pochopne przenoszenie wzorców z tradycyjnej plastyki statycznej do plastyki animacji. W rezultacie często dochodzi do błędnej oceny i pewnych nieporozumień. Przykładem tego mogą być animacje polskie powstałe w latach 1945-1955, kiedy to wielu rysowników i ilustratorów, nie mających pojęcia o projekcji filmów animowanych pracowało dla Studia Filmów Rysunkowych. Przenoszenie walorów plastyki statycznej do filmu jest niekiedy nieuzasadnione,  a nawet szkodliwe. Zadaniem plastyki filmowej jest przekazanie widzowi pewnej dawki informacji, której nie potrafi przekazać statyczny obraz. Sposób przekazywania tych informacji zależy od charaktery filmu, od potencjalnego odbiorcy (widza), a także od umiejętności technicznych i plastycznych animatora.

Film animowany daje duże pole do popisu dla każdego animatora. Nie ma tu mowy o jakichkolwiek ograniczeniach- technika animacji pozwala dokonywać dowolnych zmian każdego kształtu. Nieograniczona możliwość operowania tworzywem różni animację od filmu aktorskiego. Sztuczna fabuła i nierealny świat przedstawiony, a co za tym idzie sztuczni bohaterowie- powołani są do życia dzięki wyobraźni animatora. Skutkiem tego jest nieodłączna więź animacji z groteską, która widoczna jest zarówno w treści, jak i w sposobie konstruowania poszczególnych postaci i epizodów. Zarówno kształt człowieka (lub innego bohatera) czy kształt świata przedstawionego (domy, lasy, samochody itp.) są wyłącznie kształtami umownymi, opartymi na cechach charakterystycznych groteski (niejednorodność stylistyczna, nierealność, absurd). Aby widz odczytał przekazywaną treść, wystarczą mu informację podstawowe, całkowite minimum. Wygląd postaci i elementów scenografii podlega często swoistemu streszczeniu- usuwając nieistotne dla treści detale. Animacja bowiem rządzi się prawami karykatury- pomija elementy nieistotne, a wyolbrzymia, podkreśla te, które są istotnie przemyślane.

Jak pisze Marian Wimmer, założyciel sekcji filmowej w Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi (1948) :

„Obraz jest z zasady indywidualny i określony, ale jest powiązany na dziesiątki sposobów z nieprzeliczoną ilością innych obrazów, które tworzą aurę i komentarz, wpływając na odczytanie i odczucie widzialności. […] Dochodzimy do wniosku, że jakikolwiek element plastyczny o neutralnym kształcie w ruchu i wyraźna „cecha kojarzeniowa” z nim złączona wystarczy, aby obraz reprezentował co innego niż sam przedstawia” 

Interpretując słowa profesora Wimmera animacja odznacza się umownym kodem plastyczno- filmowym, w którym główną rolę odgrywają poszczególne znaki (zespoły znaków), które nabierają odpowiedniego sensu wtedy, gdy nada się im ruch.  Idealnym tego przykładem jest animacja Daniela Szczechury pt. „Fotel”, przedstawiająca walkę o władzę, o tytułowy fotel opowiedzianą przy pomocy prostych środków graficznych, eliminując do całkowitego minimum plastykę obrazu. Głowy ludzkie (widziane z lotu ptaka) są „prostymi kółeczkami”, a akcja filmu przypomina grę, w której wiele ruchliwych kuleczek odbija się od siebie i rozpierzcha się na wszystkie strony.   

Animacja ta jest pewnego rodzaju przykładem krańcowym, ukazującym granicę, której nie należy przekraczać podczas syntezy kształtu i minimalizowania plastycznej formy animacji. Z przykładami minimalizowania kształtu najczęściej można spotkać się w bajkach dla dzieci, które odwoływane są do czysto wzrokowych, prostych skojarzeń. Każdy element powinien być dla dziecka jasny i czytelny, niekoniecznie naturalistyczny. Buzia ulubionego bohatera kreskówki może być przedstawiona jako kółko z trzema kropkami i jedną kreską (usta, oczy, nos), podobnie słońce- jako żółta plamka na niebiesko- białym tle.

Podsumowaniem tych rozważań niech będzie wypowiedź Mirosława Kijowicza, polskiego reżysera filmów animowanych. Twierdził, iż „ plastyka nie może być fetyszem filmu animowanego. W filmie plastyka nie występuje samodzielnie, zostaje zintegrowana, zespolona ze wszystkimi innymi tworzywami, składnikami tego, co w końcu, w ostatecznym rezultacie tworzy film”.   Nie zapominajmy zatem, że film to dźwięk, muzyka, słowo, wreszcie także plastyka, ale nie tylko. Na cały charakter filmu wpływa także inscenizacja reżysera, uformowanie operatorskie obrazu i wiele innych, istotnych elementów, które zostały wcześniej omówione. Film animowany jest zatem połączeniem wielu gatunków sztuki, który jest jednocześnie sztuką samodzielną, bez priorytetów dla jakiegokolwiek elementu, który go tworzy. 

Żródło

Szczechura D., Z ankiety Specyfika filmu animowanego, Kwartalnik Filmowy, 1964, nr 4 

Wimmer M., Plastyka a film animowany, Kwartalnik Filmowy, 1964,  nr 4 (56)

Kijowicz M., Kino animowane,  Kino, 1968 (10)

  • Dodaj link do:
  • facebook.com