Google+
Program animacji TV

Przegląd filmowy

Nauka animacji

O animacji...

"Czerń jest tajemnicą. Światło wydo-
bywa z niej tylko fragmenty. Kino jest dla mnie spotkaniem ze światłem i mrokiem."

                                          Piotr Dumała

Polecamy wywiad z artystą w Magazynie Filmowym 4/32 (kwiecień) 2014

Jan Lenica - twórca animacji eksperymentalnej

Artykuły » Jan Lenica - twórca animacji eksperymentalnej

2012-10-20
  • źródło: stgu.pl
    źródło: stgu.pl
  • źródło: stgu.pl
    źródło: stgu.pl

Jan Lenica, ur. 2 stycznia 1928 roku w Poznaniu, zm. 5 października 2001 roku w Berlinie. Po skończeniu w 1947 roku muzycznej szkoły średniej, studiował na wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Znany był przede wszystkim z tworzenia plakatów, kostiumów teatralnych, grafik, animacji oraz rysunków satyrycznych. Artyście przypisuje się miano twórcy „polskiej szkoły plakatu”. Takiego określenia użył sam Lenica w jednym z napisanych przez siebie artykułów dla szwajcarskiej publikacji „Graphis”. W latach czterdziestych i pięćdziesiątych jego pracę publikowane były m.in. w tygodniku „Szpilki”, którego później został redaktorem graficznym. Prowadził zajęcia z plakatu na Uniwersytecie w Camrige. Działania naukowe podejmował również zarządzając katedrą filmu animowanego na uczelni w Kassel. Ostatecznie osiedlił się w Niemczech gdzie w Berlinie, prowadził zajęcia z grafiki i plakatu w Hochschule der Kunste.

Z około dwustu stworzonych przez artystę prac , na szczególną uwagę zasługuję plakat z 1964 roku do Opery Wozzeck Albana Berga. Praca ta została nagrodzona złotym medalem na I Międzynarodowym Biennale Plakatu w 1994 roku w Warszawie.

Oprócz wspomnianej nagrody artysta doceniany był również na Festiwalu Filmów Krótkometrażowych w Krakowie w 1999 roku gdzie otrzymał nagrodę „Smoka Smoków” oraz w Nowym Jorku w 1987 nagrodą fundacji A. Jurzykowskiego. Obie nagrody zostały przyznane za całokształt jego twórczości. Charakterystyczna dla plakatów Lenicy była technika wycinanki którą zaczął stosować w latach sześćdziesiątych. Do prac wykonanych tą techniką  można zaliczyć m.in. plakaty do sztuk teatralnych z 1962 roku: „Święta wiosny” i „Ifigeni na Taurydzie”. Nie ograniczając się do jednego stylu i techniki artysta w późniejszych latach nawiązywał do nurtu secesyjnego. Styl ten można było zauważyć m.in. w plakacie do Villi Albana Berga, filmu „Faust” z 1964 roku jak również kolejnych pracach w których zastosował charakterystyczne liternictwo m.in. we własnym filmie „Adam 2”. Obok tworzenia plakatów artysta znany był również z realizacji filmów animowanych.

Cały dorobek filmowy Lenicy można określić mianem filmu eksperymentalnego. Artysta z każdą kolejną realizacją poszukiwał nowych technik i rozwiązań. Swoje pierwsze filmy nakręcił ze swoim kolegą ze studia, Walerianem Borowczykiem. Końcem lat pięćdziesiątych artyści zrealizowali „Był sobie raz” , „Nagrodzone uczucia” (oba z 1957 roku) oraz ostatni wspólnym film „Dom” z 1958 roku. Pierwszy z wymienionych zdobył szerokie uznanie publiczności i krytyków, był też pierwszym filmem w stosunku do którego użyto określenia filmu eksperymentalnego. Tak opisywano filmy  wykorzystujące mieszankę technik, podejmujące trudne, ambitne, wymagające głębszej refleksji tematy. Artystę bez wątpienia charakteryzował taki styl tworzenia,  jednak w krytyczny sposób komentował używanie takiego określenia w stosunku do swoich filmów: „Nie używam tego określenia. Nigdy nie zakładaliśmy z Borowczykiem, że zrobimy film eksperymentalny, chcieliśmy natomiast zawsze, by filmy nasze były niekonwencjonalne.”  Na uwagę zasługuje również ostatnie wspólne dzieło artystów „Dom”. Nagrodzony w 1958 roku na Międzynarodowym Konkursie Filmu Eksperymentalnego w Brukseli film uznawany był za główne dzieło twórców.

Po sukcesie odniesionym oboje artyści przenieśli się do Paryża. Przed wyjazdem Lenica nakręcił jeszcze w 1960 roku „Nowego Jana Muzykanta”, rok później „Italię 61”. Warto zwrócić uwagę również na filmy „Krajobraz” i „Ubu Król”. Pierwszy z nich zrealizowany w 1974 roku opisywał  doświadczenia artysty związane z hitleryzmem i stalinizmem. O drugim nakręconym rok później Marcin Giżycki pisał „ Jest to (…) tekst, dzięki któremu Lenica mógł w pełni rozwinąć swój swoisty katastrofizm, połączony z humorem i ironią, dać wyraz niewierze w wielką politykę, wielkie utopie i takież słowa.”

Na szczególną uwagę zasługuje również„Labirynt”- film zrealizowany w 1962 uważany za sztandarowe dzieło artysty.

Pomimo różnorodności technik, tematów i gatunków, którymi posługiwał się Lenica, jego styl stał się łatwo rozpoznawalny.
Twórczość artysty cechował silny ładunek ekspresji i wyraźny wymiar intelektualny. Każde dzieło jakby obracało się wokół dylematów ludzkiej egzystencji. Nie trudno zatem zauważyć pewien stopień pokrewieństwa jego twórczości z literaturą kafkowską. Już w pierwszych filmach zrealizowanych przez Lenicę uderzało wyraźne „dążenie do pararealistycznej precyzji szczegółu, rysowanego i fotografowanego przedmiotu, wyjętego z przyrodzonego kontekstu i wprowadzonego w układy nieprzewidywalne” Lenica tworzył świat na granicy rzeczywistości materialnej i czystej fikcji, ale robił to w taki sposób że był jednym i drugim zarazem. Świat ten był pełen starzyzny, gratów jakby wyjętych z lamusa, wycinanek z wiekowych roczników, zniszczonych kamienic, robocików- mechanizmów zrobionych przez majsterkowiczów i panów w kapelusikach. Ów świat jest przepełniony masą skojarzeń, które rwą związki logiczne, czasoprzestrzenne, do których każdy może dopowiedzieć swoją własną historię.


Źródło:

Giżycki M., Nie tylko Disney. Rzecz o filmie animowanym, Wydawnictwo artystyczne i filmowe, Warszawa 2000

Jackiewicz A, Film jako powieść XX wieku, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa, 1968 

  • Dodaj link do:
  • facebook.com